nr. 61
VICTORIA, BC,
KWIECIEŃ 2015
NavBar

INFORMACJE 
LOKALNE
ważne adresy i kontakty

NADCHODZĄCE IMPREZY
I WYDARZENIA

Jajeczko
Dom Polski
12 kwietnia

Zabawa
Hawajska

Dom Polski
25 kwietnia

Projekcja filmu
Kobiety i wojna

Dom Polski
10 maja


ARTYKUŁY

Od Redakcji

Wywiad
z Papieżem

św.Janem Pawłem
1993

A. Marecki-
Astronomka
dokończenie

ks. Z. Kłos-
Zmartwychwstanie

w malarstwie polskim

S.Jarzębski-
Pisanki

polska tradycja

Lidia Mongard-
Chrzan

botanika stosowana

Z. Gloger-
Pisanki

Najwczesniejsze
wzmianki

Co nowego
w RBCM
kwiecień

E. Caputa
Via
Dolorosa
fotoreportaż

Helena Mniszkówna
Trędowata

odc. 16


Rozmaitości

Indeks autorów

Szczęsny Jarzębski

Pisanki

Nad kwestią malowania jaj wielkanocnych zastanawiali się uczeni już w XVII wieku, jak świadczą dzieła całe traktujące o jajkach wielkanocnych wyszłe w latach 1628-1705 w Heideburgu i Frankfurcie nad Odrą. Wcześniejsze ślady o jajkach znajdują się w dziełach Juwenalia, Owidiusza i Pliniusza. Podobnie greckie zapisanie z X-go wieku, jakoby zwyczaj malowania jaj wielkanocnych wprowadziła Maria Magdalena, powtarza się w przybliżonej formie w opowieści ludu polskiego. Bolesnej Marii Magdalenie przy pustym grobie ukazał się anioł i rzekł: „Nie płacz Mario. Chrystus zmartwychwstał”.
Uradowana pobiegła do domu i ujrzała wszystkie jajka, które w izbie swej chowała ubarwione na czerwono. Gdy wyszła z nimi przed dom, napotkała apostołów i poczęła im te jajka rozdawać. Jajka w rękach apostołów zamieniły się w ptaki, świadcząc, że tak samo i ze śmierci Chrystusa powstał żywot wieczny dla ludzi.
W siedleckim utrzymują, że kamienie, którymi ukamieniowano Św. Szczepana zmieniły się w pisanki. Inna legenda głosi, że gdy prowadzono Jezusa na śmierć, pewien ubogi niosący na sprzedaż kilka jajek do miasta, postawił koszyk i pomagał krzyż dźwigać Zbawicielowi, gdy powrócił do koszyka ujrzał, że jajka zamieniły się w pisanki i kraszanki.
Nazwa jaj wielkanocnych zależy od sposobu w jaki zostały udekorowane. Ufarbowane na jeden kolor, czy to przez gotowanie czy przez moczenie w barwnikach noszą nazwę malowanki lub kraszanki lub byczków. Jeżeli na tym jednostajnym tle wyskrobany jest za pomocą ostrego narzędzia deseń, to jajko nazywa się skrobanką lub rysowanką. Wreszcie, gdy jajko zdobi różnobarwny deseń przez pokrycie woskiem pewnych jego części, a nastepnie gotowanie w barwnikach, to zowią je pisanką, a sposób dekorowania pisaniem. Jest jeszcze jeden sposób przyozdabiania jaj, rzadziej używany, przez nalepienie w deseń „duszy” z bzu lub sitowia i wyklejenie kolorowymi papierkami, złotkiem lub gałgankami.
Barwniki otrzymuje lud zwykle z roślin. Na kolor żółty gotują jaja w łupinach z cebuli, odwarze z kory dzikiej jabłoni, lub w pąkach kwiatu knieci błotnej, w bazylii, lub moczą w wodzie stojącej w dziupli dębowej, na fioletowy w płatkach kwiatu czarnej malwy (altaera rosea); na zielony w kotkach osiki z ałunem, w listkach jemioły lub żytka młodego; pomarańczowy w krokusie (carthamus tinctorious); na czarne w korze z olchy i młodych liści klonu czarnego, na czerwony w wywarze z robaczków czerwcem zwanych.
Pisaniem zajmują się w czasie przedświątecznym dziewczęta, czasem młode mężatki, rzadko chłopcy. Do pisania to jest do nakładania wosku na jaje służy szpilka, słomka, igła ze zlamanym uszkiem lub narzędzie zwane pisakiem lub kwaczykiem zrobione z małego patyczka rozłupanego na końcu, gdzie osadzona jest cieniutka rurka blaszana, cienki pieniażek lub koniec sznurowadła. Sposób i technika malowania pisanek są bardzo rozmaite i świadczą nieraz o niepoślednim zmyśle malarki.
A są między niemi i mistrzynie, zażywające ustalonej sławy w okolicy. W ich ręku pisanie idzie tak zręcznie i szybko i z taką pewnością rzucają ornamenty, że uwierzyć trudno jeśli się tego nie widziało. Co dziwniejsze, że nigdy prawie nie robią wstępnych pomiarów, a deseń wypada zawsze równo i czysto.
Prócz fantazji w rysunku pisanek tkwią motywy prawidłowe, stałe i wszędzie się powtarzające lub właściwe tylko pewnym miejscowościom. Rządziła więc tu i tradycja z pokolenia na pokolenie podawana. Ornament ludowy nie powstawał nagle. >

  Następny artykuł:

Napisz do Redakcji